8. مبانی برای نظام اخلاقی اسلام

پس ازدواج در مسیحیت یک نوع پیمان دایم و تعهد پایدار آسمانی است که نشان از محبت خداوند دارد. همانگونه که خداوند انسانها را دوست میدارد، در اینجا نیز به این امر اهتمام دارد و از مزدوجین تعهد میگیرد تا با یکی شدن، نشانهی آشکاری برای محبت خدا به بشر و محبت مسیح به شاگردانش قرار دهند. پس بنابر قاعده باید برای عزوبت فلسفه و علت بیان شود نه برای ازدواج. اما فلسفه اخلاق بهعنوان یک معرفت مرتبه دوم میخواهد مشخص کند که درجه اعتبار این علم از چه قرار است؟ معلم اخلاق به مردم میگوید چه بکنند و چه انجام ندهند اما فیلسوف اخلاق خواهان کمک به رفع بلاتکلیفیهای اخلاقی است؛ فلسفه اخلاق میخواهد بداند کدامیک از مفاهیم اخلاقی سودمندترند؟

علاوه بر این حضور همسر به عنوان یه همراه و تکیه گاه همیشگی میتونه به شما کمک کنه تا در شرایط سخت نیروی دو چندان داشته باشین. رک. همان: ص57 ، باب 34) این توصیه از طرف منابع اسلامی نشان میدهد که این شرایط حداقل به منظور تولد نسل سالم و پاک مورد نظر اسلام قرارگرفته است. حالا این هدف و دلیل ازدواج برای هر فردی با توجه به شرایط و عقایدش متفاوته. پیامبر اکرم(ص) میفرماید:« چه مانع دارد که مؤمن برای خودش همسری برگزیند. شاید برای شما سوال باشد که چرا انسان ها ازدواج می کنند و ازدواج کردن از چه تاریخی باب شد.

مزدوجین برای تولید مثل، تربیت فرزندان و رشد آنان در فضای ایمان و محبت به خدا تلاش میکنند. قرآن از این معنا پرده برداشته و نشان داده است كه بعضی از عادتها و خلقهای ناپسند، مانع از ایمان به خدا میشود. و لذا در دین اسلام و قوانین آن می بینیم که عفو را یکی از صفات حمیده و پسندیده انسان ها در رابطه با دیگران به حساب آورده است چنان که از رسول خدا صلی الله علیه و آله چنین نقل شده است: «ثَلاثٌ مِنْ مَکارِمِ الأَخْلاقِ: یصِلُ مَنْ قَطَعَک وَ تُعْطِی مَنْ حَرَمَک وَ تَعْفُو مِمَّنْ ظَلَمَک». دل آشوبزده و انسان مبتلا به اضطراب، سلامت خود را در معرض تهدید میبیند تا چه رسد که در پی اهداف زندگی خود برآید.

اگه این سوالها رو از چند زوج بپرسین به جوابای مختلفی میرسین. براین اساس مشاهده میشود که اسلام برای رسیدن به این هدف، مسئولیتهای فراوانی را بر عهدهی خانواده میگذارد. برعكس، كشورهای غربی، بهرغم اینكه فضایل اخلاقی در میان آنها، كمرنگ و سستبنیان است، اما كتابهای فراوانی درباره علم اخلاق و فلسفة اخلاق نگاشتهاند. برخی دیگر ریشه همة فضایل را در دو فضیلت نیكخواهی و عدالت دانسته تصریح میكنند كه اگر ملكهای نفسانی را نتوان از نیكخواهی و عدالت اخذ كرد، درواقع آن ملكه «یا فضیلت اخلاقی نیست (مثلاً ایمان، امید و حكمت كه فضایل دینی یا عقلانیاند، نه اخلاقی) و یا اصلاً «فضیلت» نیست».(6) در سنت مسیحی گفته میشود كه مسیحیان هفت فضیلت اصلی دارند: «سه فضیلت الهیاتی (ایمان، امید و محبت) و چهار فضیلت انسانی (مصلحتاندیشی، بردباری، اعتدال و عدالت)».

جواب این سؤال برمیگردد به این نکته که بدانیم استدلالهای خوب و بد کدام است و تا نفهمیم که پرسش هایی که مطرح میشوند، چه معنایی دربردارند، نمیتوانیم استدلالهای خوب و بد را تمییز بدهیم، اما ابزارهای حرفه فیلسوف اخلاق عبارتند از تحلیل مفاهیم اخلاقی و تحلیل منطقی. آیا میباید برای كار خوب، پاداش خوب و برای كار بد پاداشی بد در نظر گرفته شود؟ بنابراین اگر شخص بخیلی كه سرشت او بخلورزی و عدم بخشش است، احیاناً بذل و بخششی كند، این كار او خُلق بخشش بهحساب آمده و از نظر اخلاقی دارای ارزش مثبت است، و یا اگر كسی ازروی فكر و تأمل به كاری دست زند، آن كار نیز متصف به ارزش اخلاقی میشود.

اخلاق ملكهای نفسانی است كه كار بهآسانی از آن صادر میشود. باید و نبایدهای اخلاقی بیانگر این الزامهای نفسانی و درونی هستند و بهطور مثال، «باید به عدالت رفتار کرد»، بیانگر الزام درونی انسانی به عدالت است، پس باید و نبایدها حاکی از الزامهای درون نفس هستند (لاریجانی، بیتا، ص64 و65). «باید غذا بخورد» که در نتیجه قرار دارد، غیر از مقدمهای است که عبارت است از«غذا خوردن موجب سیر شدن است»؛ بلکه قضیهای است که از آن قضیه و قضایای دیگر استنتاج شده است؛ پس بر خلاف نظریه شماره 5 که مفاد باید و نباید را ضرورت بالقیاس بین فعل و نتیجه میدانست، در این نظریه مفاد باید و نباید ضرورت بالقیاسی است که از آن مقدمه استنتاج شده و به همین دلیل بالقیاس و بالغیر است (معلمی، 1385: ص223-225).

آدمی در مراحل مختلف حیات خود به مرحلهای میرسد که افزون بر نیازهای جسمی و جنسی، خود را نیازمند ارتباط با جنس مخالف میبیند. این مجموعه دعاهای پرمحتوا منسوب به امام علی بن الحسین علیه السلام معروف به امام زین العابدین، امام چهارم شیعیان است که از صدر اسلام مورد توجه علماء و بزرگان بوده، بعد از قرآن تنها مجموعه ای است که از اواخر قرن اول و اوائل قرن دوم هجری به صورت تالیف و تصنیف باقی مانده است و پس از قرآن قدیمی ترین کتاب شیعی که از اول به صورت تالیف کتابی به وجود آمده و اکنون در دست ما است همان صحیفه سجادیه است که جناب زید بن علی بن الحسین علیه السلام وقتی که در جنگ با امویان در بیابان معروف به «فخ» نزدیک شهر مکه شهید گردید، همین کتاب همراهش بود و آن را به کسی سپرد و از آن دو نسخه موجود بوده است.

دختر پس از ازدواج، مذهبش را تغییر می داد و مذهب شوهرش را انتخاب می کرد. بر طبق حدیث شریف پیامبر (ص) ازدواج، سنّت پیامبر بزرگ اسلام است و مورد تاکید اسلام می باشد. پس برای افرادی که نمیتوانند پاکی و طهارت خود را حفظ کنند و آلوده میشوند، ازدواج خوب است؛ ولی اگر ازدواج نکنند، خوبتر است؛ چون در ازدواج، انسان به فکر ارضا و تحصیل رضای همسر است؛ درحالیکه شخـص غیر متـزوج پیوستـه در پی تحصیـل رضـای پروردگار است. آن زمان که فرزندانی هم به جمع زوجین اضافه شوند، این بار زن و مرد از مقام زوجیت به مقام والدین ارتقا مییابند و چه زحمتها، تلاشها و کوششها برای اینکه انسانی دیگر به این دنیا قدم بگذارد و رشد و پروش یابد را متحمل میشوند و اگر زمانی زن و مرد به یکدیگر عشق میورزیدند به این دلیل بود که از همدیگر لذت میبردند، با آمدن فرزندان، علاوه بر خود به کسانی دیگر نیز مهر و محبت میورزند، اما این دفعه نه به این دلیل که نفعی و لذتی ببرند، بلکه بدین علت که نفعی برسانند و بهرهای را ارزانی کنند.

اسلام با ابراز این اندیشه نه تنها به ازدواج به عنوان عملی پست نگاه نمیکند، بلکه آن را عملی با ارزش، مقدس و شایستهی ثواب تلقی مینماید و با ارائهی این گونه تلقی از ازدواج، مسیر صحیح پاسخ به نیازهای جنسی را معرفی و ترویج میکند تا آدمی را از پرتگاه رفتارهای جنسی بیضابطه دور ساخته و به این نوع رفتار او نظم و قانون بخشد و از رهگذر قانونمندسازی رفتارهای جنسی، عفت و حیا را به جامعهی بشری ارزانی نماید. ه- در بررسی اهداف ازدواج، اهدافی چون «تولید نسل پاک»، «اهتمام به تکثیر نسل»، «تشکیل خانواده» و «ایجاد محبت و مودت» از اهداف مشترک هر دو آیین الهی است.

فرزندان به عنوان یه قطعه گمشده هستن که میتونن وضعیت زوجین رو به یه خانواده کامل ارتقا بدن. دلیر تاکید کرد: عواملی که سن ازدواج را بالا میبرد مشکل مسکن و شغل است. مالک اعتنائی نکرد و شخص دیگری که نظاره گر این جریان بود، به آن مرد گفت: آیا شناختی کی بود که کیسه زباله را تو به سر و صورت او انداختی؟ اخلاق وصفی به اخلاق مکاتب، اقوام، ملل و اشخاص میپردازد؛ مثل اخلاقیات اسلام، مسیحیت، اخلاق سرخپوستان، سیاه پوستان، اخلاق هیتلر، اخلاق گاندی وامثال آن.

مقصود از مسیحیت، دین تحریف شده کنونی است؛ نه رهآورد اصیل عیسی مسیح (ع). در نتیجه، چون برخلاف فطرت و نیاز طبیعی حرکت میکنند، با دشواری و مشکلات فراوان مواجه میشوند و از مسیر اعتدال و جادهی تکامل و رشد خارج میشوند. بخش اول: این که انسان ها از نظر اخلاقی چه تکالیفی دارند و چه وظایفی خواه مادی یا معنوی، اجتماعی یا فردی و خانوادگی و غیر آن در رابطه با سایر انسان ها عهده دار است و باید انجام دهند و چه چیزهائی را نباید انجام دهند؟ این امر از اهداف اساسی ازدواج است؛ وجود فرزندان به گرمی، پویایی و صفای کانون خانواده میانجامد و انگیزه ادامه زندگی را در انسان تقویت میکند.

اما این به معنای آن نیست كه مسائل و مباحث مربوط به فلسفة اخلاق در سایر علوم اسلامی و در لابهلای مباحث فلسفی و اعتقادی هم مطرح نشده باشد. آیا خوبی در جهان وجود دارد و یا خوبی مفهومی عینی است یا ذهنی؟ البته با وجود اختلافات فرهنگی، این موضوع درباره ازدواج در غرب هم صدق میکنه. این کارشناس اخلاق و عرفان تاکید کرد: چشم و هم چشمیهایی که وجود دارد امر ازدواج را سخت کرده است. اجازه دهید موضوع را کمی بیشتر باز نماییم. موضوع علم اخلاق عبارت است از صفات خوب و بد ازآنجهت كه مرتبط با افعال اختیاری انسان بوده، برای او قابل اكتساب یا اجتناباند.

دین اسلام بیش از همه بر آن تأکید دارد و برای آن آثار و فواید مهمی یاد کرده است. جملات اخلاقی بر چه پایه و مبنایی استوارند؟ بسیاری از موضوعاتی که در سیاست مطرح اند، مباحثی هستند که ریشه و صبغه اخلاقی دارند و فیلسوف اخلاق هم به آنها میپردازد. 9. آیا باید و نبایدهای اخلاقی و هست و نیست رابطه دارند؟ و از این رو ارائه یک نظام اخلاقی معقول و قابل دفاع عقلانی اهمیت ویژهای دارد. و مسئلة مهمتر اینكه استدلال اخلاقی چه نوع استدلالی است؟ انشای مبتنی بر واقع را میتوان به اکثر اصولیان مسلمان و علامه طباطبایی و شهید مطهری نسبت داد؛ یعنی گر چه قضایا از سنخ انشا هستند و گزارشی از واقع ندارند، انشاهای لغو و بی فایده و بدون ملاک نیستند؛ بلکه جعل و قراردادهایی بر اساس رابطه علّی بین افعال و نتایج آنها هستند (ر.ک: همان).

دیدگاهتان را بنویسید