123-144; Ingram, 2022, Chapters 2-7, Pp

در زمستان سال­ 1811/1226 گور اوزلی (Gore Ouseley)، سفیر جدید انگلیس، روانة تهران شد تا مقطعی مهم و حیاتی از سیاست «تماس با ایران»(3) را مدیریت کند(4). آمریکاییها در این حمله شش نفر از نیروهای سپاه را هم به اسارت گرفتند که دو نفر از آنها شهید شدند. با توجه به تهدیدهای اخیر میان مقامات دو کشور، سیل جدیدی از گزارشها درباره مقایسه توان نظامی ایران و آمریکا منتشر شده است که عمدتاً در یک نقطهنظر مشترک هستند: تجهیزات نظامی آمریکا با تجهیزات نظامی ایران قابلمقایسه نیست، اما جمهوری اسلامی ابزارهایی جدای از ارتش دارد که میتواند به کمک آنها آمریکا را از هرگونه اقدام نظامی علیه تهران پشیمان کند. سوم، عملگرا بودن، بدین معنا که ایران سعی در سازگاری بحرانها با محیط ژئوپلتیک و تأمین منافع ملی خود دارد و تنها بر اساس اصول و ارزشهای ثابت و کلان استراتژیک خود اقدام میکند. این بدان معنا بود که بخشی از وجود خود و بخشی از شرف خود را در زیر دست و پای دشمن رها کنیم و به امید بازگرداندن ان به دریوزگی این یا آن کمیته بین المللی برویم.

اما سوال مهمی که در این میان به وجود میآید آن است که آیا تهران چنین واقعیتی را خواهد پذیرفت؟ متعاقب آن رونالد ریگان، رئیس جمهور وقت آمریکا، امنیت در خلیج فارس را به عنوان یکی از اولویتهای خود اعلام کرد و به این ترتیب در حدود یک سال پایانی جنگ، نیروی دریایی آمریکا، با هدف اعلام شده محافظت از نفتکش های کویتی درگیر شد و عملا جنگی اعلامنشده را علیه نیروهای ایرانی آغاز کرد. از طرف دیگر این جنگ موجب افزایش قیمتهای جهانی انرژی شده و تا همینجا قیمت مواد غذایی را نیز افزایش داده است. به همین دلیل هم قیمت گندم در بورس آتی شیکاگو در بالاترین حد خود در ۱۴سال گذشته معامله شده است. همچنین گلدمن ساکس روز جمعه پیشبینی کرد که افزایش قیمت نفت «خطر تورم» را برای ایالات متحده دوچندان میکند و در همین راستا پیشبینی کرد قیمتها میتواند تا ۱۵۰دلار در هر بشکه برسد و این رویداد برای آمریکا یعنی افزایش نرخ تورم تا ۱۰درصد. آنها چند روز بعد به تلافی سکوی نفتی رشادت ایران حمله کردند و با چهار ناو جنگی این سکو را به توپ بستند و سکو را نابود کردند. به گزارش خبرنگار دفاعی خبرگزاری تسنیم، سه روز پیش آمریکاییها از اعزام ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به خلیج فارس در پی آنچه آنها تشدید تنشها با ایران خواندند، خبر دادند.

آن روزها عملیاتهای دریایی و مانورهای ایران آمریکاییها را وحشت زده میکرد. آمریکاییها از درگیریهایشان در خلیج فارس کم کردند و به رایزنیهای سیاسی برای منزوی کردن بیشتر ایران پرداختند. نخست، در جنگ اول خلیج فارس و حمله عراق به کویت طی ۱۹۹۰-۱۹۹۱، ایران با اتخاذ سیاست بیطرفی فعال هم اقدام رژیم بعثی صدام را محکوم کرد و همزمان سعی کرد آسیبهای امنیتی ناشی از حمله آمریکا به عراق به منافع خود را خنثی سازد. جالب این که بر مبنای این گزارش شاهزاده حاضر شده بود در قبال اقدام مشفقانة تزار در بازپس­دادن نواحی اشغالی، بخشی از نیروهای نظامی خود را به لهستان گسیل کند تا به نفع روسها بجنگند (FO. همزمان با آغاز جنگ در اوکراین، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با دقت و حساسیت این بحران را مورد رصد قرار داده است. برای راهکار باید عنوان کرد دولت بدون تعلل باید با تشکیل ستادی برای مدیریت “بحران آینده”، با رصد شرایط و اتخاذ تصمیمات بموقع در “1.نرخ گذاری 2.تخصیص ارز و 3.جایگزینی طرف صادرکننده”،بر این چالش غلبه کند. از این رو برای حفظ ثبات که لازمه توسعه اقتصادی کشور است و همچنین جلوگیری از افزایش نقش بازیگر خارجی (اعم از غرب یا روسیه) در محیط سیاسی-امنیتی که در نهایت منجر به تضعیف نقش منطقهای ایران میشود، بهطور طبیعی و در هر شرایطی نیاز به ایفای یک نقش سازنده دارد.

بنابراین بسیار طبیعی است که هر دو کشور تلاش کنند تا جای ممکن از این تغییرنقش ایران نهایت بهرهبرداری را ببرند. حتی درخواست ایران برای ایجاد یک کارخانه ساخت تانک در کشور با مخالفت شدید انگلستانیها مواجه شد. نکته بعدی اینکه، روسیه تحت تحریم برای ایران فرصت اقتصادی بیشتری ایجاد خواهد کرد. از همین رو در همان ابتدا این سیاست آشکارا و بهصورت نهان نقض شد (خود مشروطه خواهان «کمیته ملی در قم و کاشان» بهدلیل نفرت از بریتانیا و روسیه و تسلط احساسات بر تصمیمات عقلانی و همچنین پهلوی اول نیز آن را نقض کردند) و در فراز و نشیب جنگ نیز اسباب خنده و تمسخر را فراهم کرد. افزایش حجم مراودات سیاسی میان ترکیه و رژیم اسرائیل را میتوان در این راستا تحلیل کرد که مشکل با ترکیه هم حل شده است. آنچه امروز مهم است، مرور این پرونده به عنوان یکی از مهمترین پروندههای تاریخ دیپلماسی معاصر ایران و تلاش برای درسآموزی از آن با هدف ارتقای منافع و امنیت ملی کشور است.

دیدگاهتان را بنویسید