نگاهی کامل به تاریخ ایران از دوران باستان تا به امروز

به علت سرعت عمل کوروش اسپارتیان سرسخت کاری از پیش نبردند و نتوانستند به بقیه یونانیان کمک برسانند؛ خیلی زود ایونیه شکست خورد و ناچار شد تحقیر پرداخت خراج سالانه به کوروش (طلا و چیزهای باارزش دیگر) و نیز تأمین سرباز برای ارتش او را بپذیرد. ثابت شد که سازمان نظامی و سیاسی نیرومند کوروش کلید موفقیت او برای شروع توسعه روشمند امپراتوریای است که از مادها به او رسیده بود. نظامی گنجوی و عطار نیشابوری در دوران خوارزمشاهیان زندگی می کرد.

این که دولتی که در ابتدای قرن نوزدهم تنها شامل شاه و درباریان بوده و تسلط و تمرکز شاه بر کشور نه از طریق بروکراسی گسترده اداری و نظامی که از طریق متنفذین محلی اعم از روحانیون و بزرگان قبایل و عشایر(چیزی شبیه حکومت ملوک الطوایفی) حاصل می شده است چگونه در انتهای قرن، به دولتی جامعه و گسترده با بروکراسی فراگیر اداری و حدود نیم میلیون نفر نیروی مسلح در سراسر کشور تبدیل شده که حدود ۶۰% از اقتصاد را هم در سیطره خود دارد. برای پادشاه نیرومند ایران که بر یک چهارم جهان شناخته شده آن روز حکومت میکرد، دولت ـ شهرهای یونانی چیزی بیش از دهکدههایی نبودند که در حاشیه تمدن با پراکندگی به ستیز با یکدیگر مشغولند؛ مثلاً او میدانست که بزرگترین دولتهای یونانی ارتشی بیش از چند هزار سپاهی ندارند و تعداد افراد ارتش بیشتر آنها به چند صد نفر هم نمیرسد.

پس از 34 سال در زمان فرمانروایی لطفعلی خان زند این حکومت نیز به سلطنت خود پایان داد. به استثنای فصل اول که به خاطر همزمانی آغاز قرن بیستم با اواسط دوران قاجار با زمینه های شکل گیری حکومت قاجاریه و بستر اجتماعی و مردم شناختی آن آغاز شده و به انقلاب مشروطه ختم می شود و نیز فصل پایانی که موضوع کتاب را تا اواسط دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد(دوران حاضر) به پایان می برد. این پادشاه با شکست سه امپراتوری بزرگ در آن دوران به قلمرو حکموت خود اضافه کرد اما کوچکترین بی احترامی و ظلمی با پادشاهان مغلوب ننمود و در نهایت مهربانی و عطوفت با مردم آن ملل برخورد می کرد.

اما او آنچه را که شنیده بود به سود خود تعبیر کرد و دوباره به پرسش نپرداخت؛ از این رو باید این شکست را میوه اشتباه خود میدانست. او به سختی میتوانست هاتف را به خاطر شوربختی خود سرزنش کند، چون؛ خداوند گفته بود که اگر او به ایرانیان حمله کند امپراتوری نیرومندی واژگون خواهد شد. اتاقک مخصوص ارابهران از الوارهای نیرومند به شکل برجک هرمی ساخته شده بود و بلندی آن به اندازهای بود که ارابهران میتوانست به آسانی اسبها را هدایت کند؛ به علاوه بجز چشمها سراسر بدن هر راننده زرهپوش بود. هر فرد مذکر بیست تا بیست و چهار ساله موظف بود دوره آموزش جنگی ببیند و در نبرد شرکت جوید.

با پیدایش پیشرفت در روابط فئودالی در دولت ساسانی، دوره «تاریخ ایران باستان» پایان مییابد و دوره «ایران قرون وسطی» آغاز میشد که ویژگی مهم این دوره قدرت گرفتن روابط فئودالی و به موازات آن حفظ روابط پیشین؛ یعنی نظام برده داری در برخی از مناطق کشور است. این امپراتوری در دوره اقتدارش از رود فرات تا هندوکش و از کوههای قفقاز تا خلیج فارس توسعه یافت. م (اواسط مهرماه) ارتش کوروش شهر اوپیس واقع در ساحل رود دجله در حدود دویست کیلومتری شمال بابل را تسخیر کرد و حدود یک هفته بعد، سردارش گوبریاس سپاه ایران را به حصارهای پایتخت رسانید.

ایالت پارتیها از مغرب به دامغان و سواحل جنوب شرقی دریای خزر و از شمال به ترکستان و از مشرق به رود تجن و از جنوب به کویر نمک و سیستان محدود میشد. ساتراپ اجازه داشت سپاهیان محلی را برای اداره شهربانی ایالت خود فرماندهی کند، ولی منشی او، که یک افسر امور مالیه بود و فرمانده پادگان سلطنتی در پایتخت او، گزارش امور را مستقیما برای شاه میفرستادند. آشوریان قلمرو خود را به ایالاتی تقسیمبندی کرده بودند که هر کدام را فرمانداری اداره میکرد و مستقیما به شاه در نینوا گزارش میداد. ارتش بسیار اهمیت میداد.

محوطه بسیار وسیع در نزدیکی شهر تکاب، استان آذربایجان غربی که بزرگترین مجموعه آموزشی، مذهبی، اجتماعی و یک عبادت گاه مهم برای ساسانیان بوده است. پیشرفته ترین شهر جهان قدیم لقب گرفته است. کوروش پادشاه بزرگ ایران کمتر از شهریار پیشین ماد به فال و شگون اعتقاد داشت و از خورشید گرفتگی برای غلبه بر جهان بیمی به خود راه نمیداد. بنابراین کروزوس نیز طبق این سنت پیکی نزد هاتف فرستاد و از او پرسید آیا صلاح است که به نبرد با کوروش بپردازد یا نه. هنگامی که سخن از تاریخ ایران میرود، باید به این نکته توجه داشت که آیا منظور تاریخ اقوام و مردمانی است که از آغاز تاریخ تا کنون در مرزهای سیاسی ایران امروزی زیستهاند یا تاریخ اقوام و مردمانی است که خود را به نحوی از انحاء ایرانی میخواندهاند و در جغرافیایی که دربرگیرندهٔ ایران امروز و سرزمینهایی که از دیدگاه تاریخی بخشی از ایران بزرگ (ایرانشهر) بودهاست زیستهاند.

نویسنده یادداشت خود بر کتاب را با نقل جمله ای از ای.اچ.کار آغاز می کند که معتقد است:«ما گذشته را تنها از منظر حال می بینیم و درکی هم که از آن به دست می آوریم تنها از همین منظر است و بس.» و از آن چنین برداشت می کند که کمابیش همه آثار تاریخی که در عصر حاضر نگاشته می شوند با همین رویکرد و از همین زاویه وقایع تاریخی را مورد بررسی قرار می دهند و می کشوند تا توضیح دهند که گذشته، چرا و چگونه به وضعیت فعلی انجامیده است.

در این کتاب بر رویدادهای عمده تاریخی تعمرکز میشود و پس از آن نویسنده به تحلیل آنها میپردازد. آبراهامیان یکی از برجستهترین تاریخدانان معاصر محسوب میشود. این سیستم هنوز در بخشهای مرکزی ایران استفاده میشود و آب کافی را برای مناطق دورافتاده ای فراهم میکند که زندگی و کشاورزی مردم به آن بستگی دارد. همچنین از تکیهگاه اصلی ارتش قدیمی آشور یعنی از واحد ارابهرانان استفاده کرد ولی چنان اصلاحاتی در آن انجام داد که آنها میتوانستند مهیبترین حمله را مستقیما به صفوف دشمن وارد آورند. کوروش افزون بر پیادهنظام از واحدهای تاکتیکی نوع دیگری نیز استفاده میکرد. معروف بود خدمت میکردند؛ از این رو به آنها هنگ جاوید میگفتند که به محض کشته شدن یا مرگ یکی از افراد آن، فرد دیگری جانشین او میشد.

ضمناً جریانهای دیگری دست به هم دادند تا وضع موجود خراسان را دگرگون سازند. کوروش مصمم بود نشان دهد که از کیاکسار که با اعتقادی خرافی به آسانی دست از سر لیدی برداشت فاتح بزرگتری است. شکست ماد نه تنها سرزمینهای خارجی پهناوری را تحت تسلط کوروش قرار داد بلکه آغازی برای توازن ظریف قدرت در خاور نزدیک بود. مذهب تشیع با ویژگیهای سیاسی و اجتماعی خویش باعث اتحاد و استقلال ایران گردید و هویت ملی آن را در برابر تهاجمات و ضربات مهلک امپراتوری عثمانی حفظ نمود و بار دیگر در طول تاریخ ایران توانست به عنوان یک قدرت بزرگ سیاسی و مذهبی قد علم کند.

این دولت از یک سو قدرت فزاینده ای در برابر جامعه کسب کرده و از سوی دیگر به واسطه جناح های مختلف سیاسی که هریک در پیوند با گروه های متنوع اجتماعی هستند، از یکپارچگی مطلق خارج شده است. کوروش همچنین سازمان سیاسی امپراتوری خود را براساس الگوی آشوریان به وجود آورد گرچه تغییرات اساسی مثبتی در آن ایجاد کرد. از یک سو چگونگی شکل گیری دولت مرکزی و فشارهای ان بر جامعه و از سوی دیگرچگونگی تاثیر فشارهای اجتماعی بر تحول دولت به ویژه طی دو انقلاب اساسی را توضیح می دهد.

دیدگاهتان را بنویسید