نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی، در مصاحبه با آرش نراقی • صدانت

علاوه بر همسران، همنشينان روزانه پيامبر (ص) عبارت بودند از فاطمه و شوهر و فرزندان اش و به گواهى تاريخ و روايات فراوان، علاقه پيامبر خاتم (ص) به آنها قابل قياس با ديگر كسان و نزديكان حضرت نبود. همچنین شرکتها با حصول اطمینان از اینکه کارمندان رفتار قابل قبول و غیرقابل قبول را میشناسند، استانداردی برای منع روشهای فروش فریبنده یا اجباری ایجاد میکنند. در نتیجه فعالیتهای فریبنده حسابداری انرون، هزاران کارمند پس اندازهای بازنشستگی خود را از دست دادند، درحالی که بسیاری از مدیران پاداشهای چند میلیون دلاری دریافت کرده بودند. مدیران شرکتها اغلب نمونههایی برای استانداردهای اخلاقی تعیین میکنند.

نمونه انرون روشن میکند که تخطیهای اخلاقی در مقیاس بزرگ میتوانند موجب سقوط یک شرکت و گرفتاری برای مدیران آن شود. طی ۱۵ سال انرون به حدی رشد کرد که با بیش از ۲۰۰۰۰ کارمند در بیش از ۴۰ کشور جهان توانست یکی از بزرگترین شرکتهای ایالات متحده شود. در سال ۲۰۰۲ بزرگترین کلاهبرداری مالی در تاریخ آمریکا، گریبانگیر ورلدکام شد. بخشی از دلیل اینکه چرا معاملات مالی شخصی مارتا استوارت به شرکتی که نام او را دارد مربوط میشود همین است. اما از دسامبر ۲۰۰۱ مشخص شد که انرون درگیر یک رسوایی بزرگ مالی شده است، که منجر به بزرگترین بایگانی ورشکستگی فصل ۱۱ در تاریخ ایالات متحده بود و به تبع آن کنجکاوی دولت برای ارزیابی اینکه کار خلاف چقدر گسترده بوده است تحریک شد.

سرانجام در جولای ۲۰۰۲، مجبور به اعلام ورشکستگی و اخراج هزاران کارگر شد. انرون برای ورشکستگی فصل ۱۱ بایگانی شد و بسیاری از داراییهای خود را فروخت. شرکت تجارت انرژی انرون نمونهای است که تخلفهای اخلاقی جدی را انجام داده است. در پاسخ به این سؤالات باید گفت که در این باره چهار نظریه «نظریه اَصاله آلفرد محض، اَصاله آلفرد صناعی، اَصاله الاجتماع، اَصاله آلفرد و الجمع»(مطهّری، ۱۳۷۷، ص ۳۳۹) وجود دارد که بعد از بررسیهای انجام شده میتواند با توجه به نهج البلاغه نتیجه گرفت که «در نهجالبلاغه، اخلاق اجتماعی تا آن قدر اهمیت یافته و از دیدگان امام متقیان علی علیه السلام به دور نمانده و آن حضرت در کنار اخلاق فردی، در بسیاری موارد اخلاق اجتماعی را نیز بیان کردهاند.» (مطهّری، ۱۳۷۷، ص ۳۴۲) در مطالب و مقالات دیگری به موارد خاص اخلاق اجتماعی اشاره خواهد شد.

اخلاقیات در حوزه تجارت، استانداردها و ارزشهای ذهنی هستند که تصمیمات اخذ شده و اعمال انجام شده در حبطه کاری را کنترل میکنند. به طوری که یکی از دانشمندان میگوید: «هوش اگر آزاد مانده و تابع درک عقلانی یا الهامی ارزشهای اخلاقی نباشد خطرناک است. بسیاری از شرکتها برای شکستن سدها و افزایش آگاهی فرهنگی و درک بین کارمندان سمینارهای تنوع در محیط کاری برگزار میکنند. همانطور که درباره MCI گفته شد، شرکتها به طور فزایندهای جلسات آموزش اخلاق را برای کارمندانشان برگزار میکنند. در حال حاضر همسایه نسبت به همسایه بیتفاوت است، دلیل آن افول اخلاق در جامعه است.

تنوع در محیط کاری عبارت است از تعداد و نسبت زنان و اقلیتهای استخدام شده در سازمان. این مسئله نشانگر آن است که پیامبر رحمت در میان مردم، هرگز به فکر خود نبود و تا میتوانست کاری میکرد که مردم از تکلّف و زحمت به دور باشند؛ در واقع، رفع نیاز مردم در درجه نخست اولویتهای رفتاری ایشان بود. طبیعت فطری اخلاقیات این نیاز را برای سازمان ها ایجاد میکند که استانداردهای اخلاقی خود را تعریف کنند. درحقیقت شیطان در مواجهه باکردار زشت انسان، گزاره سوم (تأثیر قطعی عمل) را کمرنگ و کمفروغ و گزاره چهارم (نامحسوس بودن اثر هر عمل) را بسیار برجسته و درشت میکند و بر خلاف آن در مواجهه با عمل نیک گزاره چهارم را انکار و گزاره سوم را به قوت تأیید و تصدیق میکند و این زبردستی و استادی ابلیس را در فن خود نشان میدهد.

کمیسیون فرصت برابر اشتغال (EEOC) از فرصت برابر اشتغال حمایت میکند. وی در پایان به طرح این مسئله پرداخت که به عنوان راهحلی که میتواند ما را از بنبستهای مدرنیته نجات دهد باید به استقلال دادن به نهادهای فرهنگی و اجتماعی اشاره کنیم.در واقع نهادهائی که میتوانند اخلاق را در جامعه تسری دهند باید مستقل عمل کنند تا فرصت بازسازی جامعه را داشته باشند. رفتار و اخلاق حضرت محمد «ص» میتواند بهترین الگو برای زندگی ما قرار گیرد. هدف نهایی علم اخلاق این است که انسان را به کمال و سعادت حقیقی خود ـ که همانا هدفِ اصلی خلقت جهان و انسان است ـ برساند.

آیا اصولاً این پیش فرض صحیح است که انسان نمی تواند بدون فرمان الهی ، مسلک درست اخلاقی داشته باشد . اما بنابر اعتقاد سنّتی معتزله و به تبع آن متکلمّین شیعه ، انسان قدرت تشخیص حسن و قبح را با عقل مستقل از شریعت دارد ،و نیازی به امر و نهی الهی نیست. کلمه” عرف” به معناى آن سنن و سیره هاى جمیل جارى در جامعه است که عقلاى جامعه آنها را مى شناسند، به خلاف آن اعمال نادر و غیر مرسومى که عقل اجتماعى انکارش مى کند (که اینگونه اعمال عرف” معروف” نبوده بلکه منکر است)، پس مقتضاى اینکه فرمود:” وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ” این است که اولا به تمامى معروفها و نیکى ها امر بکند و در ثانى خود امر کردن هم بنحو معروف باشد نه بنحو منکر و ناپسند.

و در این فضاست که دین می تواند به استعلای بشر خدمت کند. در اسلام ، رعایت امانت ، اصلی فراگیر ، همیشگی و مطلق است و هیچ کس به هیچ عنوان ،حق پایمال کردن هیچ امانتی را ندارد .از کلی بودن ادای امانت ، ممنوعیت کلی و حرمت همه جانبه ،خیانت نیز به دست می آید و در آیات و روایات نسبت به خیانت و خائن ، شدید ترین نکوهش ها اظهار شده است ،گر چه همه انواع خیانت ، کوچک باشد یا بزرگ ، فردی باشد یا دسته جمعی ،ناروا و زیان آور است ، ولی می توان گفت برخی از خیانت ها از تباهی بیشتری برخوردار است و امکان دارد سرنوشت ملتی را تباه کند.

یکی از مسئولیتهای شرکتها نسبت به سهامداران اتخاذ تصمیماتی است که بیشترین نفع سهامداران را مدنظر داشته باشد. بسیاری از شرکتها درصدد تهیه استانداردهای اخلاقی هستند که مسائل مربوط به تأثیر سازمان بر دنیای اطرافش (از جمله مسئولیت نسبت به سهامداران، مشتریان و جامعه) را پوشش میدهد. با درگیر شدن سهامداران در مسائل اخلاقی، این پویایی شامل تأثیرگذاری بر روابط کارمندی، آگاهی اجتماعی، تعامل با محیط زیست و سایر مسائل اجتماعی نیز گشته است. 3 – منابع اخلاقي اسلامي غني و گسترده است قرآن سرچشمه زاينده معارف اخلاقي است و جوامع روايي و سيره عملي زندگي پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت عصمت و طهارت تفسير گويايي بر آيات نوراني قرآن هستند كه شرايط و چگونگي تطبيق معارف كلي اخلاقي اسلام بر موقعيت هاي گوناگون زندگي فردي و اجتماعي را آموزش مي دهند.

اگر بخواهیم به فلسفه مدیریت منابع انسانی نیاز اشاره کنیم باید به مورد ذیل توجه بیشتر شود. هدف از اخلاق، رسیدن به کمالات معنوی و دست یافتن به مقام والای کرامت انسانی است که در آفرینش برای وی منظور گردیده است. و فضائل نفسى در برابر طغیان و شهوت که نامش” عفت” است و در خذ العفو خلاصه گردیده. و در روایات اهل بیت(ع) نیز از مکارم الأخلاق، سخن به میان آمده است. اهل معرفت معتقدند با اصلاح معرفت الله همه فضائل در جان انسان شکل میگیرد و همه رذائل رفع یا دفع میگردد. در خبر است که: خداوند بنده اى را دوست مى دارد که اهل مسامحه باشد، بخرد، بفروشد، قضاوت کند و بقضاوت دیگران تن دهد.

اگر انسان مشاهده کند که دین یا تعالیم دینی که به عنوان یک نعمت، در اختیار او قرار گرفته، سرکوب میشود یا احکام آن به سخره گرفته میشود یا در جامعه به آن عمل نمیشود، از باب امر به معروف و نهی از منکر و با رعایت شرایط و جزئیات آن، مسئول دفاع از آن است و اگر به تکلیف خود در برابر حفظ دین و مسائل دینی عمل نکند، در روز قیامت مؤاخذه خواهد شد و اگر به مملکت اسلام حمله شود، انسان موظف است، به جهاد و دفاع از کشور اسلامی و دین در برابر این حمله برخیزد.

این جلسات آموزشی شامل بحث و تحلیل در مورد بحرانهای اخلاقی هستند. الزامات زیست محیطی شامل محافظت از آلایش هوا، آب، و زمین میگردد. تعهد اجتماعی شرکت فعالیتهای غیر مخرب زیست محیطی را نیز شامل میشود. این سیاستها اغلب شامل فرصتهای برابر، آزار جنسی، تنوع در محیط کاری، و امنیت کارمند را شامل میشود ( اخلاق ). فرصتهای برابر اشتغال به وسیله فرمان حقوق شهروندی مصوب سال ۱۹۶۴ حمایت میشود، که کارفرمایان را از تبعیض قائل شدن در برابر کارمندان به دلیل نژاد، دین، جنسیت، یا ملیتشان منع میکند. بیش از ۲۰۰۰ کارمند MCI در یک سمینار تمرین اخلاق یک روزه شرکت داشتهاند.

چه بسا که نادیده گرفتن آنان و روى برتافتن از ایشان در هدایت آنها سودمندتر افتد. چون انسان موجودی ذی شعور، مختار و هدفمند است و تمام فعالیت های او و تمام تلاش های تربیتی باید در راستای هدایت انسان به سوی هدف نهایی او باشد، لذا هدف تربیت اخلاقی هم باید به سمت هدف نهایی خلقت انسان باشد. در دیجیتال مارکتینگ نوکارتو میتوانید پیرامون موضوع دیجیتال مارکتینگ، اطلاعات جامعی را بهدست بیاورید.

دیدگاهتان را بنویسید