جنگ تحمیلی و نقش کشورهای همسایه ایران – پرسمان

هیچ یک از این کشورها نمی خواستند به جنگ وارد شوند؛ زیرا، ادعا و هدف نخستین عراق مبنی بر تقویت سیطره اعراب بر خلیج فارس چندان قوی به نظر نمی رسید و نتیجه جنگ غیرقابل پیش بینی بود. این خواسته شورا در جولای 1982 نیز که از موضع عراق مبنی بر عقب نشینی از قلمروی ایران به مرزهای بین المللی و آمادگی برای حل اختلاف از راه مذاکرات دیپلماتیک که حقوق دو طرف را تضمین می کند، اظهار رضایت می کرد، تکرار شد. شورای وزیران امورخارجه پس از سومین نشست اضطراری در 15 می 1982 هیچ بیانیه رسمی ای را صادر نکرد، اما سعودالفیصل، وزیر خارجه عربستان، گفت: «تاریخ این نشست به 30 می تغییر کرده است تا کشورهای مهم عرب برای ادامه مذاکرات از شورا اجازه بگیرند» . علاوه بر این، رهگیری و ساقط کردن موشک های بالستیک کار پیچیده و پر هزینه ای است. اعمال فشار ایران بر کویت از راه های گوناگون این کشور را برای عدم واگذاری امتیاز به عراق قانع کرد. برای نمونه، امارات به روابط خاص خود با ایران ادامه داد و شورا هیچ مشکلی در این زمینه ایجاد نکرد. این شورا از تلاش های مربوط به پایان دادن جنگ بین ایران و عراق و توقف خونریزی مسلمانان و نقض صلح و ثبات منطقه حمایت کرد.

برای اطمینان از این که آیا پیشرفت های نظامی ایران و عراق موازنه سیاسی منطقه را برهم زده یا نه؟ در حالی که ریاض به صورت منظم بنیه نظامی خود را تقویت می کرد، برای ذخیره سازی، توان مادی مازاد چندانی نداشت. اولین جنبش بزرگ توسط یک زرتشتی به نام سنباد و دو ماه پس از مرگ ابومسلم آغاز شد. به دنبال آن در ۳۰ شهریور ۱۳۶۶/ ۲۱ سپتامبر ۱۹۸۷، با حمله یک بالگرد جنگی امریکایی به کشتی کوچک ایرانی به نام «ایران اجر» در هشتاد کیلومتری شمال شرقی بحرین ، امریکا رسماً وارد جنگ با ایران شد (هیوم ، ص ۱۱۹ـ۱۲۱؛ ابوغزاله ، ص ۲۲۹ـ۲۳۰). علت این اتفاق این است که در جنگ تبلیغاتی قبل از استقلال بحرین، ایران بهعنوان استان چهاردهم از آنجا یاد میکرد؛ درصورتیکه عملا جنگی تبلیغاتی بود و ایران در آنجا حضور نداشت. این نخستین بار پس از جنگ بود که شورا ایران را به منزله طرف جنگی که همه تلاش های میانجیگری و احتمالاً تمام راه های حل و فصل مسالمت آمیز آن را رد می کند، معرفی کرد. همزمان با حمله روسیه به خاک اوکراین و تحولات شرق اروپا، برخی در داخل کشور خواستار محکوم کردن اقدام نظامی روسیه و حمایت جمهوری اسلامی از اوکراین شدند، فارغ از اینکه منطقه درگیری خارج از غرب آسیاست و طرفین درگیر نیز هیچکدام متحد جمهوری اسلامی نیستند، اما بار دیگر نشان داد که همچنان برخی بهرغم شعارهای صلحطلبانهای که سر میدهند از انداختن کشور به دام جنگ ابایی ندارند.

البته این مسائل که اشاره میکنم، تنها محدود به روابطمان با افغانستان نیست و بر روابطمان با همه کشورهای جهان سایه انداخته است؛ اما در کتاب یادشده من پیامدهای این سه مسئله را تنها در زمینه روابطمان با افغانستان مورد واکاوی قرار دادهام. وزیران امورخارجه شورا هم چنین اظهار امیدواری کردند که ایران خواسته آنها را بر اساس روحیه اخوت اسلامی و برای مصون نگه داشتن منطقه از تشدید درگیری ها و ایجاد شکاف، بی نظمی و بی ثباتی که تنها به نفع نیروهای خارجی بی توجه به رفاه، امنیت و ثبات کشورهای منطقه خواهد بود، بپذیرد. هم چنین، سران شورا در بیانیه ای پایان جنگ را خواستار شد و جنگ را به منزله یکی از مشکلاتی که صلح منطقه را بر هم زده و زمینه مداخله بین المللی را فراهم آورده است، عنوان کرد.پس از دومین اجلاس سران در نوامبر 1981 در ریاض، این موضع مجدداً تکرار شد و شورا اظهار امیدواری کرد که تلاش های سازمان کنفرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد و سازمان ملل با موفقیت همراه باشد.با برتری ایران در جبهه های جنگ و افزایش تهدیدات لفظی علیه این کشورها، شورای همکاری خلیج فارس برای انجام اقدامی که خود از انجام آن ناتوان بود، متوجه سازمان کنفرانس اسلامی و سازمان ملل شد.

هنگامیکه بازیگران یکدیگر را به تقلب متهم می کنند هر اقدام نظامی با بی اعتمادی به منزله گام هریک برای کسب مزیت سیاسی نگریسته شده و این ملاحظه را که شاید ارتباط زنده ای میان یک عملکرد خاص نظامی و بدنه سیاسی وجود نداشته باشد، در نظر نمی گیرد. همان طور که دیده می شود ایران و عراق برای آن که در طول جنگ کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را به سوی همکاری با خود سوق دهند، به ایفای نقش در مسائل داخلی آنها پرداختند. در این ارتباط کسینجر استراتژیست مشهور آمریکایی در توصیهای راهبردی به مقامات کاخ سفید گفته بود “برای حفظ تعادل ژئوپلتیک” در اروپا، روسیه نباید بیش از حد معینی به اروپا نزدیکتر گردد. در واقع، این تلاش ها تاکتیک شورا برای ارزیابی تحولات روزمره بود، به ویژه این که نبرد خرمشهر در اوج خود بود. اما ایران مدعیست که این سد میتواند جریان آب پاییندستی را شدیدا کاهش دهد و برای همین همواره سعی کرده مانع اجرای این پروژه شود. هم چنین، مجدداً از ایران خواستند تا به هیئت های صلح سازمان کنفرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد و سازمان ملل پاسخ مثبت دهد، اما در نهایت، تهران به این ابتکارات هیچ پاسخی نداد.

دیدگاهتان را بنویسید