تاریخ ایران از آغاز تا امروز

خواندن کتاب صوتی تاریخ ایران مدرن را به چه کسانی توصیه میکنیم؟ و امثالهم می تواند اهمیت این امر و نقش مردم ایران در تحولات سیاسی و اجتماعی و دلایل عقب ماندگی ایران از قطار توسعه جهانی را تشریح کرده و چه بسا برخی از این تحلیل های تاریخی را دستخوش تغییراتی شگرف کند. در بخش دوم، جنبش ناسیونالیستیِ اواخر دههی ۲۰ که نویسنده، اقبالِ آن را ناشی از افول حزب توده در آن سالها میداند و مباحث مربوط به جبههی ملی از جمله کارنامهی سیاسی دکتر محمد مصدق، پیدایش جبههی ملی و احزاب تشکیلدهندهی آن، وقایع ۲۸ امرداد ۳۲ و بحران نفت به بحث گذاشته میشود.

در فصل پنجم با موضوع انقلاب سفید محمدرضا شاه، گسترش دولت پهلوی پس از سال ۱۳۳۲ که افزایش درآمد نفت یکی از دلایل آن بود، دگرگونیهای اجتماعی ایران، انقلاب سفید و دستاوردهای منفی و مثبت آن، تنشهای اجتماعیِ دههی ۴۰ و ۵۰ که نویسنده آن را حاصل سه عاملِ افزایش جمعیتِ گروههای روشنفکری و کارگر شهری، افزایش شکاف اقتصادی و افزایش فقر نسبیِ شهرها، شهرستانها و روستاهای کشور در برابر تهران (توسعهی ناموزون مرکز- پیرامون) میداند و در ادامه، تنشهای سیاسی، بررسی آرای دو تن از اندیشهمندان و ایدهئولوگهای انقلاب (علی شریعتی و آیتالله خمینی)، سیاست تکحزبیکردن کشور و پیامدهای تشکیل حزب رستاخیز، موضوعاتی است که در این فصل بدانها پرداخته میشود.

به باور نویسنده در این دوره نوع خاص و ناقصی از مدرنیزاسیون، انسجام ملی و توسعه در ایران به وقوع میپیوند که در کنار خود سرکوب و فساد را نیز به همراه میآورد. در انتهای فصل نیز اشاراتی به ساختار ایلات و طوایف در دوره قاجار و روابط و تعاملات آنها و نوع مناسبات دربار با سران این قبایل(که عموما مبتنی بر تفرقه افکنی بوده) شده است. اگرچه به نظر می رسد محتوای این گزارشات محرمانه تا حدود زیادی قابل اعتماد باشد، اما در کنار هم گذاشتن این منابع و پیشینه زندگی و تحصیل نویسنده در انگلستان ممکن این این شائبه را تقویت کند که نوع نگرش نویسنده به تحولات تاریخی رنگ و بوی انگلیسی دارد.

بر اساس همین فصل بندی شاید بهتر بود دوران حکومت جمهوری اسلامی نیز به جای یک فصل حداقل در دو فصل یکی از ابتدای انقلاب اسلامی تا پایان جنگ تحمیلی و دیگری از زمان شروع رهبری آیت الله خامنه ای تا عصر حاضر را در بر می گرفت. او کتابهایی از محمدعلی همایون کاتوزیان، یرواند آبراهامیان و ونسا مارتین را ترجمه کرده است. یرواند آبراهامیان نویسنده و تاریخشناس مشهور ایرانی است.

وی هدف و منظور نگارش کتاب را نیز با دیدگاه فوکو مبتنی بر چگونگی عرضه گفتمان های جدید که موجب تنش بین قدیم و جدید شده و به طور موثری تشیع و ایرانی گری را متحول کرده است و نیز هدف اریک هازبورم یعنی در نظر گرفتن تاریخ کل جامعه به جای تاریخ سیاسی یا اجتماعی مطابقت می دهد. به دنبال آن حجاج در سال هفتاد و هشت هجری به صالح و دستور داد دیوانها را به عربی با برگرداند.

مکتب های نیشابور، هرات، بلخ، بخارا، سمرقند، اصفهان و سایر شهرهای ایران بزرگ و مرکز فعالیت و جنب و جوش بود، صدها نفر از رجال بزرگ اسلام در این شهرها تربیت شدند و در شرق و غرب عالم، تمدن درخشان اسلام را محکم و استوار ساختند. مرداویج بن زیار بنیان گذار زیاریان ادعا می کرد که یکی از خاندان سلطنتی پیش از اسلام است. به طوری که در شیراز پایتخت فارس، زرشتیان بدون اینکه نشانه و علاماتی را که از طرف اسلام برای پیروان ادیان غیر اسلامی معین شده بود، به لباسهای خود نصب کنند، آزادانه در حرکت بودند و اهالی در بسیاری از موارد بر طبق آداب و رسوم زرتشتیان عمل مینمودند.

«پوراندخت» نخستن زنی است که در تاریخ ایران بر تخت سلطنت نشست و کمی آنطرف تر از پایتخت ساسانیان در «انشان» واقع در خوزستان کنونی، که مرکز پادشاهی عیلامیان بود تاجگذاری نمود. وقتی از تحولات سیاسی، اجتماعی، اقلیمی و مردم شناختی ایران در فاصله ابتدا تا انتهای قرن بیستم سخن به میان آمده، بسا بهتر بود که این تحولات با بهره گیری از تصاویر موجود صورت مستندتر و ملموس تری پیدا می کرد. وی آیین زرتشتی و اعتقاد به یک خدا (یکتاپرستی) را به ایران و جهان هم عصر خود معرفی کرد و این دین را در میان مردم به شکل گسترده منتشر ساخت.

دوره قاجاریان (۱۹۲۴-۱۷۷۹ م) از دوره های تاریخ ایران بود که نفوذ قدرتهای استعماری همچون انگلیس و روسیه تزاری در ایران توسعه یافت و این قدرتها با تحمیل عهدنامههایی همچون ترکمانچای، گلستان و پاریس بر دولت ایران سرزمینهای وسیعی در آذربایجان، گرجستان، ارمنستان و خراسان را از خاک ایران جدا کردند. در طی سلسله “افشاریه، نادر شاه دوره ای را به ارث برد که در آن سیاست با دین آمیخته بود. قسمت پنجم تاریخ ایسران مدرن به وقایع و رویدادهای سال 1332 تا 1356 میپردازد. در ادامه، نویسنده جداگانه به دو جریان سوسیالیستی و ناسیونالیستیِ آن سالها میپردازد.

زرتشتیان به زندگی روح بعد از مرگ و حفاظت از چهار عنصر اصلی در طبیعت اعتقاد قطعی داشتند. علاوهبر این، با توجه به سابقهی دخالت کشورهای بیگانه در امور کشور در دوران معاصر ایران، بسیاری از منابع موجود از زاویه دید کشورهای استعمارگر روایت شدهاند که دور از واقعیت هستند. مترجم و ویراستار این کتاب، که هر دو نام مستعار دارند، با حسن نیت و علاقه کار را به انجام آورده اند اما متاسفانه کاستی های بسیاری در شیوه نگارش و در ترجمه واژه ها و اصطلاحات رخ داده که به کیفیت کار صدمه فراوان زده است. پادشاهان ساسانی به ترتیب اردشیر بابکان، شاپور اول، هرمز اول، بهرام اول، بهرام دوم، بهرام سوم، نرسی، هرمز دوم، شاپور دوم، اردشیر دوم، شاپور سوم، بهرام چهارم، یزدگرد، بهرام پنجم یا بهرام گور، یزدگرد دوم، هرمز سوم، پیروز، به لاش، قباد اول، زاماسب، انوشیروان دادگر، هرمز چهارم، خسرو پرویز، قباد دوم، اردشیر سوم، شیرویه، ملکه پوراندخت، هرمز پنجم و یزدگرد سوم نام داشتند.

پس از کوروش کبیر، کمبوجیه، گئومات، داریوش، خشایار شاه، اردشیر، خشایارشاه دوم، سغد پانوس یا سغدیان، داریوش دوم، اردشیر دوم، اردشیر سوم، ارسس و داریوش سوم بر تخت پادشاهی حکومت هخامنشی فرمانروایی کردند . در ادامه به برآمدن رضاخان و حکومت ملی پهلوی پرداخته و پس از ماجراهای مهم دوران محمدرضاشاه پهلوی از جمله ماجرای مصدق و کودتای ۲۸ مرداد، وارد بخش انقلاب اسلامی و ایران کنونی میشود. آبراهامیان تا نه سالگی در ایران بود و در سال 1329 برای تحصیل به بریتانیا رفت. بهترين كارهاي تاريخي ماركس ـ هجدهم برومر و جنگ داخلي در فرانسه ـ بررسي يك كشور بودهاند، اما اين نوشتهها نه مداحي فرانسه و نه مدعي ويژگي آن بهشمار ميآيند.

پیگولووسکایا، ن و دیگران (1353)، تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم ، ترجمه کریم کشاورز، تهران، پیام. به استثنای فصل اول که به خاطر همزمانی آغاز قرن بیستم با اواسط دوران قاجار با زمینه های شکل گیری حکومت قاجاریه و بستر اجتماعی و مردم شناختی آن آغاز شده و به انقلاب مشروطه ختم می شود و نیز فصل پایانی که موضوع کتاب را تا اواسط دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد(دوران حاضر) به پایان می برد.

دیدگاهتان را بنویسید