آیا اخلاق مطلق است یا نسبی؟

کوهن در سال 1972 کتابی با عنوان ” شیاطین عامیانه و پریشانی اخلاقی” تئوری اجتماعی ترس از اخلاق را معرفی کرد. بنا بر این، اصطلاح اخلاق نیز مانند زبان، دین و کشور پیش افراد بوده و فرد در آن داخل شده و کم و بیش در آن سهیم می گردد. اصول اخلاقی به طور کلی برای طیف وسیعی از شرایط بیان می شود ، بنابراین باید انعطاف پذیر باشد. جا برای نشستن زیاد است». ایشان افزون بر تأکید بر میهماننوازی، بر اجابت دعوت برادر مسلمان نیز بسیار تأکید کرده است: «من به حاضران و غایبان امتم سفارش میکنم که دعوت برادر مسلمان خود را بپذیرند؛ هر چند که با او پنج میل فاصله داشته باشند، چرا که پذیرش دعوت مسلمان بخشی از دین است».

۳- شیوه های پیامبر اعظم (ص) در دعوت به اسلام، فهیمی، اکبر، ناشر مرکز نشر هاجر، قم، چاپ باقری. سفارش به آزار ندادن حیوانات اهلی و داستان های واقعی فراوان در مورد توجه انسان ها به حیوانات و در پی آن، مشمول رحمت خداوند قرار گرفتن، نمونه بسیار کوچکی از این توجه است. و آیات فراوان دیگری که دانشمندان را در صف مقدم دینباوران قرار دادهاند. از سوی دیگر،تجسس در امور شخصی مردم برای یافتن زشتیهای آنها حرام است وآبروی افراد را در معرض خطر قرار میدهد. براساس روایات، شخصی برخاست و به امام(ع) گفت: ای مدعی جاهل وای کسی که نفهمیده حرف میزنی، میپرسم، پاسخ بده.

به عنوان مثال رواج سزارین و سقط های غیردرمانی، بار بیماری ها را در حال و آینده بیشتر می کند و وضع سلامت مادر و کودک را مختل می کند، بنابراین مبادرت به این امور، ولو در مواردی تناقض قانونی هم نداشته باشد، به دور از اخلاق حرفه ای است. به خدا سوگند، وقتیدستور دادم در ماه رمضان نماز نافله را به جماعت نخوانید، بعضی ازلشگریانم فریاد زدند: ای مسلمانان، سنت عمر را تغییر دادند و ما را ازنماز مستحبی باز میدارند.

در زمان عثمان، ولید بن عقبه از شب تا صبح شراب نوشید و با لباس زیربرای نماز صبح به مسجد شتافت. او نماز صبح را چهار رکعت خواند و گفت:آیا میخواهید بیشتر بخوانم. سقراط اما کریتونِ نگران را به آرامش دعوت میکند و از او میخواهد که پیش از انجام این عمل، قدری تأمل کنند و در راستی و ناراستی این کردار بیندیشند. «عبدالمطلب» براى عرض سپاسگزارى به درگاه الهى گوسفندى کشت و گروهى را دعوت نمود و در آن جشن با شکوه که از عموم قریش دعوت شده بود، نام فرزند خود را «محمد» گذارد.

مردم، بدان سبب که ولید از نزدیکان عثمان بود، ترسیدند واز دست زدن به شلاق خودداری کردند. عثمان شلاق را به سوی جمعیت افکند تا کسیحدّ را جاری کند. امام(ع) شلاق را برداشت و به طرفولید رفت. انسان ضعیف و ناتوان آفریده شده است، و این ضعف همان گرایش افراطی انسان به خواسته های نفسانی است؛ گرایشی که از ناتوانی بشر در عرصه کردارهای نیک و فضایل اخلاقی خبر می دهد. 8 – برنامه های اخلاق به ایجاد تصویری مثبت از سازمان در نزد مردم کمک می کند ، و میتواند موجب ارتقاء تصویر مردم از سازمان ( برند کارفرمایی ) شود .

برای درک بهتر علم اخلاق به بررسی دیدگاه متفکران غرب در خصوص علم اخلاق می پردازیم. در صورتی که فرایند اختیاری نوع دوم تربیت نامیده می شود. «محمد بن ابیبکر – که رحمت خدا بر او باد- به شهادت رسید. البته این اوصاف سهگانه بر حسب اختلاف احوال نفس بدان اطلاق شده است. آزادی بیان بدان معنانیست که هر کس هر چه صلاح دید، هر چند به مصالح عمومی آسیب رساند یاسبب گمراهی و فساد اخلاقی و افشای اسرار مملکتی و فتنه و آشوب شود، درجامعه مطرح کند. نسبیت آن است که موضوع بدون دگرگونی ماهوی و موضوعی، نسبتبه اشخاص یا زمانهای متفاوت احکام متفاوتی پیدا کند.

افزون بر این، پس از کشفکردار یا گفتار زشت دیگران، بازگو کردن آن برای مردم به گسترش گناهمیانجامد و گناه است. در مجالس برای خود جای خاص و مشخصی برنمیگزید و دیگران را هم از این کار نهی میکرد. ما از تجسس نهی شدهایم. تجسس نکنید وهیچ یک از شما دیگری را غیبت نکند. نظام اسلامی وظیفه دارد از تجسس بپرهیزد وعیبجویان را از حریم خویش دور سازد. نظام اسلامی وظیفه دارد نگاهبان آزادی بیان باشد تا از مقداری که شرعاجازه داده گستردهتر و محدودتر نگردد. آزادی بیان به این معنا است که افراد بتوانند نظرها و افکار خود را بدونمحدودیت اظهار کنند.

از نظر علمی و سیاسی، آزادی بیان موجب رشد علم وافکار مردم میشود؛ چنان که سلب آزادی به رکود افکار و علوم بشریمیانجامد. مردم عیوبی دارند. آنچه را که پوشیده است، آشکار مکن که خداوندخود در مورد آن حکم خواهد کرد. این امور آفات جامعه دینی است و مردم و حکومتوظیفه دارند با آنها مقابله کنند. نظام اسلامی وظیفه دارد، برای حفظ وحدت، با افزایش آگاهی مردم وتوان تحلیل آنها با نفاق مبارزه کنند. عدم توجه به اخلاق کار در مدیریت سازمان ها، در کشور ما که از یک سو باید بر پایه ی ارزش های اخلاقی متعالی باشد و از سوی دیگر با کشورهای پیشرفته جهان فاصله ی قابل ملاحظه دارد، در شرایطی که انتظارات اجتماعی از سازمان ها در باره ی مسائلی مانند محیط زیست، حقوق زنان، کودکان، معلولان، عدالت در استخدام و کاهش نیروی انسانی، نیز افزایش یافته.

من از فروتنى وى غرق حیرت شدم و از اخلاق پسندیده و ملکات فاضله، و از احترام فوق العاده اى که نسبت به تمام افراد قائل بود دریافتم که وى فرد عادى، و فرمانرواى معمولى نیست. بپرس با تمام زبانت. به علاوه این شبکة گسترده، تمام فعالیتهای سازمانها را زیرنظر دارد و به راحتی میتواند از راه انجمنها و مجامع مختلف، چهره سازمانها را در انظار عمومی خراب کند، بنابراین سازمانها ناچار به انجام اقدامات وسیع و گسترده برای جلب افکار عمومی هستند که وجه غالب آنها نشان دادن وجهه اخلاقی کارهای سازمان است.

برنامهریزی برای اخلاق جامعه از مهمترین وظایف حکومتدینی است؛ چون هدف سیاست از نظر اسلام، رسیدن به اعتلای فکری وروحی است و گناه، حکومت را از این هدف باز میدارد. اخلاق اسلامی، موجب کرامت و بزرگواری انسان میشود و راه کامیابی و بهتر زیستن را به انسان عرضه میکند. در ارزشهای حقوقی، برخلاف ارزشهای اخلاقی، الزام و اجبار بیرونی وجود دارد و دولت و حاکمیت با قوهی قهریه، ضمانت اجرایی آنها را تأمین میکند و لذا محدود و محصور به قلمروی سرزمینی آن دولت است. آیا اعمال پسندیده اخلاقی، مستحق مزد و پاداش و اعمال ناپسند و زشت اخلاقی مستحق عقاب و کیفرند؟

امام(ع) نزدعثمان شتافت و گفت: آیا شهود را برون راندی و بر ولید حدّ جاری نکردی؟ آیا عمل اخلاقی هدفدار و غایتمند است یا فاقد هدف و غایت است؟ یا ایها الذین آمنوا اجتنبوا کثیرا من الظن انّ بعض الظن اثم و لاتجسّسوا و لایغتب بعضکم بعضا. را مراعات کند حتی به منظور انتخاب و مکان دو برادر یا دوست مانوس ، فاصله نیندازد. البته گاه ممکن است حکومت،آزادی مشروع مردم را محدود کند و زمانی ناگزیر آزادی نامشروع به آناندهد. آن گاه میفرماید: عمل خالص آن است که نخواهی کسی جز خدا از تو ستایش کند. ولید احضار شد. شاهدان شهادتدادند و او نتوانست انکار کند.

این داستان در کوفه شایع شد. آنها نزد امام علی(ع) رفتند و داستان را باز گفتند. از این رو، خداوند به انسان عقل و قدرت اندیشه داده، و دست او را در انتخاب اصلح باز گذارده است، تا بتواند استعداد و شایستگی خود را به فعلیت برساند و از این راه، مقام خلافت الهی را، که در حوزه ابداع و سازندگی اوست، جلوهگر سازد و امانت خداوندی را که در فطرت او به ودیعت نهاده شده، تحقق بخشد.

برخورد امام(ع) با گستاخیهای خوارج نیز با ملاطفت بود و تا دست بهشمشیر نبردند، حتی سهم آنان از بیتالمال را قطع نکرد. این اصل از اصول اخلاق سازمانی تأکید میکند که ابزار و روشهایی که در خدمت اهداف سازمان به کار گرفته میشوند، باید مقدس و خالصانه باشند؛ به این معنا که نمیتوان با روشهای غلط به هدف خوب دست یافت، حتی اگر برای جامعه سودمند باشد. اِبنِ مِسکِوَیه در تعریف اخلاق می گوید : حالت نفسانی که بدون تفکر و تامل انسان را بسوی کاری حرکت می دهد.

اخلاق و احکام کسب و کار – محمد مهدی پرهیزگار، روح الله حسینی – مدیریت پیام نور – pdf · آن افق عالی پیامبر صلّی الله علیه و آله و این فکر منحط و پست این ها و این که آمده است: «ما اُوذِیَ نَبِیٌّ مِثْلَ ما اُوذیتُ؛ هیچ پیامبری به اندازه من اذیت نشد»(بحار الانوار، ج ۳۹، ص ۵۵) جهتش شاید همین بود. فرمانداران قبلی به عمد اعمالی انجام دادند که مخالف سنتپیامبر(ع) بود.

دیدگاهتان را بنویسید